Một giai cấp mới hình thành là giai cấp về khí hậu

Khí hậu trái đất càng ngày cực đoan

Tôi nghĩ người đầu tiên ảnh hưởng trực tiếp của biến đổi khí hậu ở Việt Nam là người nông dân.

Latour gần cuối đời cũng quay về Marx (gần nửa đời người ông ấy chống Marx và xã hội học ảnh hưởng Marx như Bourdieu). Latour nói một giai cấp mới hình thành là giai cấp về khí hậu. Giai cấp này xen chiếu với giai cấp nông dân thì nó tạo ra giao điểm vùng khí hậu khác biệt.

Nông dân ở Tây Nguyên thì bị tổn thương bỏi hạn hán thiếu nước tưới cho cây cà phê.
Nông dân ở miền Nam thì tổn thương bởi xâm nhập mặn ảnh hưởng trồng lúa, nuôi tôm.
Nông dân ở miền Trung thì tổn thương bởi bão quét đi.
Nông dân ở miền Bắc thì tổn thương bởi lũ lụt làm bay hết hoa màu.
Nông dân người Chăm ở Ninh Thuận thì bị mất đất bãi chăn cừu, chăn dê do lấy đất xây điện hạt nhân, xây điện gió. Nho thì giá thấp, chăn nuôi thì lo dơ dáy không "văn minh" vi phạm chính sách nông thôn mới.

Đều là nông dân, nhưng do sự phân bố địa lý và tác động khí hậu khác nhau nên phần lớn họ hình thành giai cấp khí hậu cũng khác nhau.

Nếu James C. Scott đưa ra khái niệm "ngưỡng sinh tồn" để nói về nông dân ở Việt Nam (và Đông Nam Á) ưu tiên quy tắc "an toàn là trên hết" để không rơi vào việc thiếu lương thực, vì nếu dưới ngưỡng này là vi phạm quy tắc kinh tế đạo nghĩa và có quyền nổi loạn. Tôi nghĩ trong chế độ khí hậu mới này, ngưỡng sinh tồn không nên chỉ giới hạn người nông dân mà phải kết nối khái niệm ngưỡng sinh tồn với các thực thể khác như cây lúa, con tôm, hoa màu. Những thứ phi nhân loại này có ngưỡng sinh tồn riêng, và khi nó chết sẽ tạo ra khủng hoảng thật, một sự "nổi loạn" của phi con người, không chỉ cho con người mà cho mạng lưới sinh thái xung quanh. Vì thế về mặt chính trị, chúng ta phải có nhiệm vụ đoàn kết với người nông dân bảo vệ ngưỡng sinh tồn của các thực thể phi nhân loại này.

Vì thế, tôi nghĩ hai giải pháp tối quan trọng cho các hộ nông dân nhỏ lẻ.

Quỹ cộng đồng
AMAP (chuỗi cung ứng ngắn, bỏ qua trung gian, đưa nông sản đến trực tiếp người tiêu dùng và người tiêu dùng cùng cam kết với nông dân để chia sẻ rủi ro)

Các hộ nông dân ở các vùng quê đều nên có một quỹ cộng đồng. Quỹ cộng đồng là nơi các nhà hảo tâm, các nhà tài trợ bỏ tiền vào đó, người dân sẽ tự quyết định số tiền đó làm gì, cho ai vay, lãi bao nhiêu. Phần chính vẫn là người dân tự góp vào để cho vay. Nói như James Ferguson đây là thực hành phân phối lại tài sản một cách công bằng nhất, mà không làm người ta ỷ lại bằng việc cho luôn hay chỉ cho một vài cá nhân được gắn nhãn là "nghèo nhất xóm". Khi nông dân thoát khỏi vòng xoay nợ nần của ngân hàng, vòng xoay nợ nần của phân bón và thuốc hoá học, thì lúc đó đầu óc của họ mới nghĩ ngơi, mới có thể suy nghĩ ra biện pháp sáng tạo, mà không có NGOs hay thiết chế nào có thể bắt họ làm theo mà không đến từ nhu cầu thật sự của họ.

AMAP hướng đến một trách nhiệm mang tính đoàn kết giai cấp hơn. Chính người tiêu dùng đang trực tiếp/gián tiếp góp phần cho một nền nông nghiệp không bền vững gây ra biến đổi khí hậu này. Vì thế họ phải chung tay góp phần chia sẻ rủi ro với người nông dân bằng cách ứng một khoản tiền trước. Với lại người nông dân là sản xuất, không phải bán lẻ, không thể bắt họ bán từng túi gạo, túi nông sản, túi rau cho bạn khi nào thích được.

Vì thế, nếu người nông dân mà quyết tâm xây dựng quỹ cộng đồng và AMAP thì người nông dân mới thoát được cái vòng xoáy nợ nần này.
Nguồn::